<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">evestnik</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Российский социально-гуманитарный журнал</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Russian Social and Humanitarian Journal</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="epub">2224-0209</issn><publisher><publisher-name>State University of Education</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.18384/2224-0209-2017-4-252</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">evestnik-252</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>ФИЛОЛОГИЧЕСКИЕ НАУКИ (Специальность 5.9.8)</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>PHILOLOGICAL SCIENCES</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>ИСТИНЫ И КУРЬЁЗЫ В ИСТОРИЧЕСКИХ СЛОВАРЯХ ВОСТОЧНОСЛАВЯНСКИХ ЯЗЫКОВ XX-XXI ВВ</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>TRUTHS AND CURIOSITIES IN THE HISTORICAL DICTIONARIES OF THE EAST SLAVIC LANGUAGES OF THE 20th AND 21th CENTURIES</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Золтан</surname><given-names>А.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Zoltán</surname><given-names>A.</given-names></name></name-alternatives><email xlink:type="simple">zoltan.andras@btk.elte.hu</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru"><institution>Университет имени Лоранда Этвеша</institution><country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en"><institution>Eötvös Loránd University</institution><country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2017</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>30</day><month>12</month><year>2017</year></pub-date><volume>0</volume><issue>4</issue><fpage>15</fpage><lpage>15</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Золтан А., 2017</copyright-statement><copyright-year>2017</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Золтан А.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Zoltán A.</copyright-holder><license xml:lang="ru" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.</license-p></license><license xml:lang="en" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.evestnik-mgou.ru/jour/article/view/252">https://www.evestnik-mgou.ru/jour/article/view/252</self-uri><abstract><p>В статье анализируются случаи неправильных прочтения и интерпретации лексических элементов в словарях восточнославянских языков XX-XXI вв. Автор путём историко-лингвистического, этимологического и этнокультурного анализа «тёмных мест» и гапаксов, а также реалий их бытования в текстах восстанавливает подлинную картину жизни слова, уточняет и выверяет его семантику. Так, на примере словарной статьи «доходъ», содержащей в «Словаре древнерусского языка (XI-XIV вв.)» дезинформацию, автор показывает заимствованный характер данного слова в русском языке. Отмечаются также примеры неправильно прочтённых и объяснённых в словарях лексем кма(т) вместо к[а]мать и польский ‘относящийся к Польше’ вместо правильного значения ‘полевой’. По мнению автора статьи, анализ таких случаев позволит современным исследователям памятников письменности обратиться к достоверным источникам и понять важность изучения лексикографического материала не только с точки зрения получения справочной информации, но и с позиции выявления ошибок и погрешностей.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>The article analyses the interesting cases of the wrong reading and interpretation of lexical items in the dictionaries of East Slavic languages of the XX-XXI centuries. The author by the historical-linguistic, etymological and cultural analysis of the «dark places» and gaps, as well as of the realities of their existence in the texts, restores the true picture of word existence, clarifies and reconciles its semantics. So, analysing the dictionary entry «income» containing some misinformation in the «Dictionary of the Old Russian language (XI-XIV centuries)», the author shows the nature of the borrowed word in the Russian language. There are also examples of misinterpretation of the following lexemes: kma(t) instead of k[a]mat’ and polski ‘relating to Poland’ instead of the correct meaning ‘field’. Such cases will allow modern researchers of written records to refer to reliable sources and understand the importance of learning lexicographic material not only from the point of view of obtaining background information, but it will help to identify mistakes and errors.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>восточнославянские языки</kwd><kwd>исторические словари</kwd><kwd>этимология</kwd><kwd>семантика</kwd><kwd>лингвистическое источниковедение</kwd><kwd>культура текста</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Акты феодального землевладения и хозяйства: в 3 т. / под ред. Л.В. Черепнина. Т. II. М., 1956. 666 c.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Акты феодального землевладения и хозяйства: в 3 т. / под ред. Л.В. Черепнина. Т. II. М., 1956. 666 c.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Гумецкая Л.Л. К истории украинско-польских языковых связей // Исследования по польскому языку. М., 1969. С. 219-228.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Гумецкая Л.Л. К истории украинско-польских языковых связей // Исследования по польскому языку. М., 1969. С. 219-228.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Гумецкая Л.Л. Заметки об украинско-западнославянских связях древнего периода // Проблемы истории и диалектологии славянских языков: сборник статей к 70-летию чл.-корр. АН СССР В.И. Борковского. М., 1971. С. 113-118.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Гумецкая Л.Л. Заметки об украинско-западнославянских связях древнего периода // Проблемы истории и диалектологии славянских языков: сборник статей к 70-летию чл.-корр. АН СССР В.И. Борковского. М., 1971. С. 113-118.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Духовные и договорные грамоты великих и удельных князей XIV-XVI вв. / подгот. Л.Б. Черепнин; отв. ред. С.В. Вахрушин. М., 1950. 585 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Духовные и договорные грамоты великих и удельных князей XIV-XVI вв. / подгот. Л.Б. Черепнин; отв. ред. С.В. Вахрушин. М., 1950. 585 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Золтан A. Западнорусско-великорусские языковые контакты в области лексики в XV в. (К вопросу о западной традиции в деловой письменности Московской Руси): дис. … канд. филол. наук. М., 1984. 209 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Золтан A. Западнорусско-великорусские языковые контакты в области лексики в XV в. (К вопросу о западной традиции в деловой письменности Московской Руси): дис. … канд. филол. наук. М., 1984. 209 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Клосс Б.М. Никоновский свод и русские летописи XVI-XVII веков. М., 1980. 312 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Клосс Б.М. Никоновский свод и русские летописи XVI-XVII веков. М., 1980. 312 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Материалы для терминологического словаря древней России / сост. Г.Е. Кочин. М., Л., 1937. 487 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Материалы для терминологического словаря древней России / сост. Г.Е. Кочин. М., Л., 1937. 487 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. Ч. I (1487-1533 гг.). СПб., 1882. 6, VI, XXII, 870 с. (Сборник Императорского Русского исторического общества).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским. Ч. I (1487-1533 гг.). СПб., 1882. 6, VI, XXII, 870 с. (Сборник Императорского Русского исторического общества).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Памятники древнерусского канонического права. Ч. I. Памятники XI-XV вв. 2-е изд. СПб., 1908. 1472 с. (Русская историческая библиотека).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Памятники древнерусского канонического права. Ч. I. Памятники XI-XV вв. 2-е изд. СПб., 1908. 1472 с. (Русская историческая библиотека).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Памятники истории Великого Новгорода и Пскова: сборник / подгот. Г.Е. Кочин. М., Л., 1935. 192 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Памятники истории Великого Новгорода и Пскова: сборник / подгот. Г.Е. Кочин. М., Л., 1935. 192 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Памятники русского права: в 8 т. Т. 3. Памятники права периода образования русского централизованного государства / под ред. Л.В. Черепнина. М.: Госюриздат, 1955. 529 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Памятники русского права: в 8 т. Т. 3. Памятники права периода образования русского централизованного государства / под ред. Л.В. Черепнина. М.: Госюриздат, 1955. 529 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Приселков М.Д. Ханские ярлыки русским митрополитам. Пг., 1916. 124 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Приселков М.Д. Ханские ярлыки русским митрополитам. Пг., 1916. 124 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Словарь древнерусского языка (XI-XIV вв.): в 10 т. / гл. ред. Р.И. Аванесов. T. 3. M.: Русский язык, 1990. 511 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Словарь древнерусского языка (XI-XIV вв.): в 10 т. / гл. ред. Р.И. Аванесов. T. 3. M.: Русский язык, 1990. 511 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Словарь русских народных говоров: в 47 вып. Вып. 1 / гл. ред. Ф.П. Филин. М., Л., 1965. 302 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Словарь русских народных говоров: в 47 вып. Вып. 1 / гл. ред. Ф.П. Филин. М., Л., 1965. 302 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Словарь русского языка XI-XVII вв.: в 28 вып. / гл. ред. С.Г. Бархударов. Вып. 4. Г-Дяфинъ. М.: Наука, 1977. 404 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Словарь русского языка XI-XVII вв.: в 28 вып. / гл. ред. С.Г. Бархударов. Вып. 4. Г-Дяфинъ. М.: Наука, 1977. 404 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Словарь украинского языка, собранный редакцией журнала «Киевская старина»: в 4 т. / под ред. Б.Д. Гринченко. Т. 2. Киев, 1907-1909.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Словарь украинского языка, собранный редакцией журнала «Киевская старина»: в 4 т. / под ред. Б.Д. Гринченко. Т. 2. Киев, 1907-1909.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Срезневский И.И. Материалы для словаря древнерусского языка по письменным памятникам: в 3 т. Т. 1. СПб., 1893. 710 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Срезневский И.И. Материалы для словаря древнерусского языка по письменным памятникам: в 3 т. Т. 1. СПб., 1893. 710 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Шенкер А. Главные пути лексических заимствований в славянских языках (на материалах чешского, польского и восточнославянских языков Х-XVI вв.) // American Contributions to the Ninth International Congress of Slavists. Columbus. 1983. Vol. 1. P. 255-267.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Шенкер А. Главные пути лексических заимствований в славянских языках (на материалах чешского, польского и восточнославянских языков Х-XVI вв.) // American Contributions to the Ninth International Congress of Slavists. Columbus. 1983. Vol. 1. P. 255-267.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit19"><label>19</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Щапов Я.Н. Древнерусские княжеские уставы XI-XV вв. М., 1976. 242 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Щапов Я.Н. Древнерусские княжеские уставы XI-XV вв. М., 1976. 242 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit20"><label>20</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Этимологический словарь русского языка: в 4 т. Т. I. Вып. 1. А / под ред. Н.М. Шанского. М., 1963. 198 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Этимологический словарь русского языка: в 4 т. Т. I. Вып. 1. А / под ред. Н.М. Шанского. М., 1963. 198 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit21"><label>21</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Этимологический словарь славянских языков: Праславянский лексический фонд: в 37 вып. / под ред. О.Н. Трубачева. Вып. 5. М.: Наука, 1978. 232 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Этимологический словарь славянских языков: Праславянский лексический фонд: в 37 вып. / под ред. О.Н. Трубачева. Вып. 5. М.: Наука, 1978. 232 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit22"><label>22</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Български етимологичен речник: в 6 т. / под ред. В.И. Георгиева. Т. 1. А-З. София, Издателство на Бъларската Академия на Науките, 1971. 774 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Български етимологичен речник: в 6 т. / под ред. В.И. Георгиева. Т. 1. А-З. София, Издателство на Бъларската Академия на Науките, 1971. 774 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit23"><label>23</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Грамоти XIV ст. / упоряднування, вступна стаття, коментарi i словники-покажчики М.М. Пещак. № 40. Київ, 1974.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Грамоти XIV ст. / упоряднування, вступна стаття, коментарi i словники-покажчики М.М. Пещак. № 40. Київ, 1974.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit24"><label>24</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Етимологічний словник української мови: в 7 т. / ред. О.С. Мельничук. Т. 4. Н-П. Київ, 2003. 657 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Етимологічний словник української мови: в 7 т. / ред. О.С. Мельничук. Т. 4. Н-П. Київ, 2003. 657 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit25"><label>25</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Словник староукраїнської мови XIV-XV ст.: в 2 т. Т. 1, 2. Київ, 1977-1978.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Словник староукраїнської мови XIV-XV ст.: в 2 т. Т. 1, 2. Київ, 1977-1978.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit26"><label>26</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Слоўнік мовы Скарыны. Т. 3. Анамастыка і тапаніміка / склалальнік У.В. Анічэнка. Мн., 1994.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Слоўнік мовы Скарыны. Т. 3. Анамастыка і тапаніміка / склалальнік У.В. Анічэнка. Мн., 1994.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit27"><label>27</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gebauer J. Slovník staročeský. Díl I-II (A-netbalivost). Díl 1. Praha, 1903-1916.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gebauer J. Slovník staročeský. Díl I-II (A-netbalivost). Díl 1. Praha, 1903-1916.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit28"><label>28</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kniezsa I. А magyar nyelv szláv jövevényszavai. Т. I/1-2. Budapest, 1955.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kniezsa I. А magyar nyelv szláv jövevényszavai. Т. I/1-2. Budapest, 1955.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit29"><label>29</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ruski przekład polskich statutów ziemskich z rękopisu moskiewskiego / оpracowali i wydali S. Roman, А. Vetulani; index wyrazów i form opracował A. Wandas. Wrocław, Kraków, 1959. (Starodawne Prawa Polskiego Pomniki. Seria II: Pomniki Prawa Polskiego).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Ruski przekład polskich statutów ziemskich z rękopisu moskiewskiego / оpracowali i wydali S. Roman, А. Vetulani; index wyrazów i form opracował A. Wandas. Wrocław, Kraków, 1959. (Starodawne Prawa Polskiego Pomniki. Seria II: Pomniki Prawa Polskiego).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit30"><label>30</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Słownik prasłowiański / red. F. Sławski. T. 4. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1974.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Słownik prasłowiański / red. F. Sławski. T. 4. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1974.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit31"><label>31</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Słownik staropolski. Т. 2. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1953-2002.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Słownik staropolski. Т. 2. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1953-2002.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit32"><label>32</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wandas А. Język staroruskiego przekładu роlskich statutów ziemskich Kazimierza Wielkiego i Władysłаwа Jagiełły. Wrocław, Warszawa, Kraków, 1966.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wandas А. Język staroruskiego przekładu роlskich statutów ziemskich Kazimierza Wielkiego i Władysłаwа Jagiełły. Wrocław, Warszawa, Kraków, 1966.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit33"><label>33</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Witkowski W. Nowy słownik zapożyczeń polskich w języku rosyjskim. Kraków, 2006. 278 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Witkowski W. Nowy słownik zapożyczeń polskich w języku rosyjskim. Kraków, 2006. 278 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit34"><label>34</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Zoltán А. Wczesne zapożyczenia polskie w języku rosyjskim а polska leksykologia historyczna // Annales Universitatis Budapestinensis dе Rolando Eötvös nominatae. Sectio: Linguistica. 1978. T. IX. P. 211-219.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Zoltán А. Wczesne zapożyczenia polskie w języku rosyjskim а polska leksykologia historyczna // Annales Universitatis Budapestinensis dе Rolando Eötvös nominatae. Sectio: Linguistica. 1978. T. IX. P. 211-219.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
